Key Takeaways
1. Apakah dasar pemfailan perceraian sivil jika pasangan memeluk agama Islam?
Di bawah Seksyen 51 Akta 164 dalam bentuk semasa, apabila salah seorang pihak dalam perkahwinan memeluk Islam, mana-mana pihak boleh memfailkan petisyen perceraian di bawah Seksyen 51 atau Seksyen 53. Kedua-dua pihak juga boleh memfailkan petisyen bersama di bawah Seksyen 52. Ini merupakan antara peruntukan penting dalam kes perceraian sivil pertukaran agama.
2. Apakah alasan lain yang boleh digunakan untuk membubarkan perkahwinan?
Perceraian juga boleh difailkan di bawah Seksyen 53 atas alasan bahawa perkahwinan telah pecah berderai dan tidak dapat dipulihkan (irretrievable breakdown of marriage). Seksyen 54(1)(b) pula membolehkan mahkamah mempertimbangkan keadaan apabila pasangan berkelakuan sedemikian rupa sehingga pempetisyen tidak boleh secara munasabah dijangka untuk terus hidup bersamanya. Contohnya termasuk masalah ketagihan alkohol yang serius atau tingkah laku penderaan, bergantung kepada fakta dan bukti setiap kes.
3. Bagaimanakah mahkamah memutuskan hak jagaan anak?
Mahkamah memberikan pertimbangan utama kepada kebajikan anak dalam menentukan hak jagaan. Di bawah Seksyen 88(2) Akta 164, kebajikan anak merupakan paramount consideration. Mahkamah juga boleh mengambil kira kehendak ibu bapa dan, sekiranya bersesuaian dengan umur dan kemampuan anak untuk memberikan pandangan bebas, kehendak anak tersebut.
4. Siapakah yang bertanggungjawab menanggung kos pendidikan anak selepas bercerai?
Mahkamah boleh membuat perintah nafkah bagi anak. Tempoh perintah tersebut tidak semestinya berakhir apabila anak mencapai umur 18 tahun. Seksyen 95 yang telah dipinda turut merangkumi keadaan apabila anak sedang mengikuti pendidikan atau latihan lanjutan atau lebih tinggi. Perintah boleh berterusan sehingga pendidikan atau latihan tersebut selesai, tertakluk kepada perintah mahkamah.
Prosedur & Kerangka Undang-Undang Perceraian Sivil di Malaysia
Di Malaysia, perkahwinan sivil bagi pasangan bukan Islam ditadbir di bawah Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976 [Akta 164].
Dalam keadaan perceraian sivil pertukaran agama, Mahkamah Sivil mempunyai bidang kuasa terhadap pembubaran perkahwinan sivil tersebut dan perkara sampingan yang berkaitan sebagaimana diperuntukkan dalam Akta 164.
Secara umumnya, permohonan perceraian boleh dibuat melalui beberapa bentuk petisyen.
1. Jenis Petisyen Perceraian
Petisyen Bersama – Seksyen 52
Petisyen bersama boleh difailkan apabila kedua-dua suami dan isteri bersetuju bahawa perkahwinan mereka perlu dibubarkan.
Mahkamah perlu berpuas hati bahawa kedua-dua pihak memberikan persetujuan secara bebas dan peruntukan yang sewajarnya telah dibuat berkaitan pasangan serta sokongan, penjagaan dan hak jagaan anak sekiranya ada.
Petisyen Tunggal / Sepihak – Seksyen 53
Seksyen 53 membolehkan salah satu pihak memfailkan petisyen atas alasan bahawa perkahwinan telah pecah berderai dan tidak dapat dipulihkan lagi.
Mahkamah akan meneliti fakta yang dikemukakan sebagai punca atau faktor yang membawa kepada keretakan perkahwinan sebelum membuat keputusan sama ada pembubaran wajar diberikan.
2. Perceraian Kerana Pertukaran Agama – Seksyen 51
Bagi kes perceraian sivil pertukaran agama, Seksyen 51 merupakan antara peruntukan utama yang perlu diberi perhatian.
Apabila salah seorang pihak dalam perkahwinan telah memeluk Islam, Akta 164 dalam bentuk semasa membenarkan mana-mana pihak memfailkan petisyen perceraian di bawah Seksyen 51 atau Seksyen 53. Kedua-dua pihak juga boleh menggunakan Seksyen 52 sekiranya ingin memfailkan petisyen secara bersama.
Pindaan ini penting kerana Seksyen 51 versi terdahulu hanya memberikan hak tertentu kepada pasangan yang tidak memeluk Islam dan turut mempunyai syarat tempoh tiga bulan. Peruntukan semasa tidak lagi mengandungi syarat tempoh tiga bulan tersebut.
3. Alasan Kelakuan Pasangan – Seksyen 54
Dalam petisyen di bawah Seksyen 53, mahkamah akan meneliti fakta serta keadaan yang menyebabkan atau membawa kepada keretakan perkahwinan.
Antara perkara yang boleh dipertimbangkan di bawah Seksyen 54(1)(b) ialah apabila:
Pasangan telah berkelakuan sedemikian rupa sehingga pempetisyen tidak boleh secara munasabah dijangka untuk terus hidup bersamanya.
Antara contoh yang mungkin relevan ialah ketagihan alkohol yang serius atau tingkah laku penderaan.
Dalam kes perceraian sivil pertukaran agama yang turut mempunyai isu kelakuan pasangan, perkara tersebut boleh dikemukakan sebagai sebahagian daripada fakta yang menunjukkan keretakan perkahwinan.
Walau bagaimanapun, kewujudan ketagihan alkohol atau tingkah laku tertentu tidak secara automatik membuktikan tuntutan di bawah Seksyen 54(1)(b). Mahkamah akan menilai keseluruhan fakta, keadaan dan bukti bagi sesuatu kes.
Kajian Kes: Pertukaran Agama & Ketagihan Alkohol
Bagi memberi gambaran praktikal mengenai pelaksanaan Seksyen 51, Seksyen 53 dan Seksyen 54(1)(b) Akta 164, berikut merupakan kronologi kes berdasarkan fakta kes yang diberikan untuk artikel ini.
Kes ini menunjukkan bagaimana isu perceraian sivil pertukaran agama boleh berlaku serentak dengan isu keretakan rumah tangga, ketagihan alkohol, jagaan anak serta nafkah pendidikan.
Kronologi Fakta Kes
Latar Belakang Pasangan
Perkahwinan sivil didaftarkan pada Oktober 2019 antara Isteri, seorang warganegara Indonesia yang pada ketika itu beragama Kristian, dan Suami, seorang warganegara Malaysia beragama Buddha.
Hasil perkahwinan tersebut, mereka dikurniakan seorang anak.
Pertukaran Agama
Pada Mei 2025, Isteri telah memeluk agama Islam secara rasmi.
Isteri telah berusaha mengajak Suami untuk bersama-sama memeluk Islam, namun perkara tersebut ditolak oleh Suami.
Isu Ketagihan Alkohol
Pada masa yang sama, Suami mengalami masalah ketagihan alkohol yang serius sehingga menyebabkan komunikasi dan perbincangan mengenai rumah tangga menjadi sangat sukar.
Keadaan tersebut akhirnya menyebabkan hubungan perkahwinan tidak dapat diselamatkan.
Pemfailan Mahkamah
Pada Mac 2026, Petisyen Perceraian telah difailkan di Mahkamah Tinggi Shah Alam dengan merujuk kepada:
- Seksyen 51 – pertukaran agama;
- Seksyen 53 – keretakan perkahwinan; dan
- Seksyen 54(1)(b) – kelakuan pasangan yang menyebabkan pempetisyen tidak boleh secara munasabah dijangka untuk terus hidup bersamanya.
Keputusan & Perintah Mahkamah Tinggi
Berdasarkan kronologi kes yang diberikan, Mahkamah Tinggi telah meluluskan petisyen pembubaran perkahwinan tersebut dan membuat beberapa perintah berkaitan anak.
1. Hak Jagaan Anak
Hak jagaan penuh (sole custody), pemeliharaan dan kawalan anak diberikan kepada Isteri.
Dalam kes perceraian sivil pertukaran agama, prinsip penting yang digunakan dalam menentukan hak jagaan tetaplah kebajikan anak.
Seksyen 88(2) menetapkan bahawa kebajikan anak merupakan pertimbangan utama mahkamah dalam menentukan pihak yang patut diberikan hak jagaan.
2. Nafkah & Kos Pendidikan
Berdasarkan perintah dalam kronologi kes ini, Suami diwajibkan menanggung kos pendidikan anak termasuk yuran persekolahan serta keperluan pembelajaran sehingga anak mencapai umur 18 tahun.
Walau bagaimanapun, dari sudut peruntukan umum Akta 164, Seksyen 95 turut membolehkan tempoh perintah jagaan atau nafkah berterusan sekiranya anak sedang mengikuti pendidikan atau latihan lanjutan atau lebih tinggi sehingga pendidikan atau latihan tersebut selesai.
3. Hak Akses Terhad
Suami diberikan hak untuk melawat anak, tetapi hak tersebut tertakluk kepada tempoh, jadual dan waktu tertentu sebagaimana yang ditetapkan oleh mahkamah.
Syarat seperti ini boleh digunakan bagi memastikan kebajikan, keselamatan dan kepentingan anak sentiasa diberikan keutamaan, khususnya apabila wujud faktor risiko berdasarkan keadaan kes.
Mengapa Kebajikan Anak Menjadi Keutamaan?
Dalam pertikaian mengenai jagaan anak, mahkamah tidak semata-mata melihat siapa yang memfailkan perceraian atau pihak mana yang memeluk agama tertentu.
Bagi perceraian sivil pertukaran agama, Seksyen 88(2) secara jelas meletakkan kebajikan anak sebagai pertimbangan utama.
Mahkamah turut boleh mempertimbangkan kehendak kedua-dua ibu bapa dan kehendak anak sekiranya anak telah mencapai umur yang membolehkannya menyatakan pandangan secara bebas.
Oleh itu, setiap keputusan mengenai jagaan, akses dan pemeliharaan perlu dinilai berdasarkan fakta serta keadaan individu sesuatu kes.
Kesimpulan
Kes perceraian sivil pertukaran agama boleh melibatkan lebih daripada sekadar persoalan pembubaran perkahwinan. Ia turut boleh melibatkan isu kelakuan pasangan, hak jagaan anak, hak lawatan dan tanggungjawab nafkah.
Seksyen 51 Akta 164 menyediakan kerangka apabila salah seorang pasangan memeluk Islam, manakala Seksyen 53 dan 54 berkaitan keretakan perkahwinan dan fakta yang boleh digunakan untuk membuktikannya.
Dalam isu melibatkan anak pula, kebajikan anak kekal sebagai pertimbangan utama mahkamah di bawah Seksyen 88. Pada masa yang sama, Seksyen 95 memperuntukkan keadaan di mana nafkah boleh diteruskan bagi anak yang sedang mengikuti pendidikan atau latihan lanjutan atau lebih tinggi.
Setiap kes mempunyai fakta dan keadaan yang berbeza. Oleh itu, pihak yang berdepan isu perceraian, pertukaran agama, jagaan anak atau nafkah disarankan mendapatkan nasihat undang-undang berdasarkan keadaan khusus kes masing-masing.
